Życiorys Stanisława Staszica

HISTORIA SZKOŁY

ŻYCIORYS PATRONA – STANISŁAWA STASZICA

DZIEŁA I CYTATY PATRONA

„Uczcież się ludzie, [...]

Byście swe powinności wypełniać umieli!

Doskonalijcie władzę powszechnie rozumu,

Zbliżcie się do prawdy, szczęścia i pokoju.”

Patron szkoły: Stanisław Staszic

Data i miejsce urodzenia:       listopad 1755, Piła
Data i miejsce śmierci:           20 stycznia 1826, Warszawa

Stanisław Wawrzyniec Staszic – polski działacz oświeceniowy, pisarz i publicysta, filozof i tłumacz, geograf i geolog; ksiądz katolicki (przez niemal 20 ostatnich lat życia Staszic nie pełnił posługi pasterskiej i nie nosił sutanny).

Życiorys

Stanisław Staszic urodził się w rodzinie mieszczańskiej.  Andrzej Staszic, dziad Stanisława, był zgodnymi głosami mieszczan przez lat ponad trzydzieści wybierany na stanowisko burmistrza Piły. Godność tę całe dziesięciolecie przed pierwszym rozbiorem piastował również ojciec Stanisława Wawrzyniec. Wzrastał zatem Staszic w kręgu  rodziny chlubiącej się długoletnią tradycją służby  publicznej, w atmosferze patriotyzmu i żywego zainteresowania sprawami Rzeczypospolitej. Z domu rodzinnego wyniósł również poczucie własnej godności, cywilnej odwagi i panującej niesprawiedliwości społecznej. W swej krótkiej, skreślonej na ośmiu kartkach autobiografii zanotował później: „Przy wstępie moim na świat uderzyło mnie to nadzwyczajnie, że znalazłem w owe czasy przed sobą zapory nieprzystępne w każdym stanie, w duchownym, w wojskowym, i w cywilnym, że zrodzony z tak zacnych i tak cnotliwych rodziców, z ojca tak się w ostatnich czasach poświęcającego za swoją ojczyznę, przecież wszędzie wstydzić się musiałem swego urodzenia; wszędzie je znalazłem okryte wzgardą, odrzucone od czci, od urzędów, od ziemi”Pierwsze nauki pobierał w domu pod kierunkiem rodziców i starszych braci. Następnie uczył się w szkole średniej w Wałczu o kilku latach przeniósł się do Poznania, gdzie początkowo uczęszczał do kolegium Lubrańskiego, a później do szkoły wojewódzkiej. Poziom nauczania w tej ostatniej był wówczas wysoki. Staszic uczył się pilnie, gorliwie uczestniczył zwłaszcza w zajęciach prowadzonych przez Józefa Rogalińskiego, jednego z najwybitniejszych wówczas uczonych polskich a od 1774 roku także rektora szkoły. Najwięcej uwagi poświęcał wzbogacaniu posiadanej wiedzy z zakresu nauk przyrodniczych, matematyki i języka francuskiego. Po ukończeniu szkół w Poznaniu, uzyskał święcenia i w 1778 został duchownym. Dalsze wykształcenie uzyskał w latach 1779-1781 we Francji i Niemczech. Jeszcze dwukrotnie w latach 1790-1791 oraz 1794-1797 wyjeżdżał za granicę. Wg kroniki parafii pw. św. Katarzyny w Czernięcinie w latach 1788-1791 był proboszczem w Turobinie.Był wychowawcą synów eks-kanclerza Andrzeja Zamoyskiego. Była to jedna z najbardziej znanych postaci w Rzeczypospolitej drugiej połowy osiemnastego wieku. Wkrótce poznał dobrze dwór Zamoyskich i stał się osobą , której zdanie zaczęło się liczyć. Wkrótce po przybyciu do Zamościa podjął starania kontynuowania kariery naukowej . Bez większego trudu uzyskał doktorat obojga praw Akademii Zamojskiej. Częste rozmowy Staszica z Andrzejem Zamojskim wpłynęły na rozwój jego zainteresowań polityczno – społecznych . Zaowocowało to jego pierwszym dziełem politycznym „Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego”.Przedstawił tam swój program reform Rzeczypospolitej przed obradami sejmu . Staszic napiętnował szkodliwą dla kraju działalność części magnaterii , a jednocześnie wskazywał na postępową szlachtę jako siłę, na której można oprzeć dzieło przebudowy Rzeczypospolitej, wskazywał na błędy dotychczasowego prawodawstwa , w szczególności na szkodliwość „liberum veto „.  Zwracał uwagę na ciężkie położenie chłopów, domagał się poszerzenia uprawnień politycznych mieszczaństwa. Na sejm czteroletni przybył wraz z familią Zamoyskich . Przysłuchiwał się obradom, konfrontował swój program reform wraz z przyjętymi uchwałami. W tym czasie widząc pozytywne uchwały parlamentu dostrzegał także zagrożenia dla Polski – wyrazem tego jest dzieło „Przestrogi dla Polski” (1790) . Jego program reform uległ tutaj modyfikacji . Staszic występuje jako zwolennik silnej władzy króla oraz zreformowania sejmu . Podkreślał konieczność rozbudowy armii, domagał się zmiany polityki gospodarczej i społecznej . Kładł nacisk na zrównanie w prawach szlachty i mieszczaństwa jednakże za najważniejsze uważał poprawę dramatycznej sytuacji chłopów. Był przeciwny sojuszowi z Prusami . Niestety nie był świadkiem uchwalenia Konstytucji 3 Maja, ponieważ wyjechał do Włoch w związku z pogorszeniem stanu zdrowia Zamoyskiego.Upadek Rzeczypospolitej skłonił Staszica do poświęcenia się badaniom naukowym, które zapewniły mu w przyszłości miano twórcy postaw polskiej geologii . Wyniki swoich licznych podróży i wieloletnich badań zawarł w dziele „O ziemorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski „ – w tym dziele na ponad 400 stronach opisał powstawanie gór i ziem . Wydał także atlas (cztery mapy geologiczne, sześć tabel ze spisami kopalń ,kuźnic i bań solnych złóż siarki, węgla, ropy, opracowany profil geologiczny od Tatr do Bałtyku, mapa geologiczna ogromnego obszaru Europy Środkowej).  Podczas swych badań nie ograniczał się tylko do geologii, ale również zbierał informacje o stosunkach gospodarczych, społecznych, wiadomości z dziedziny etnografii, pochłaniały go też zagadnienia techniczne. Podczas tych lat wykonał niezliczone wyprawy badając wody, oglądając wszystkie gałęzie przemysłu jaki istniał w Karpatach.
Był już w Warszawie osobą powszechnie znaną, gdy 14 lutego 1807 został członkiem Izby Edukacyjnej . Jej zadaniem było zorganizowanie systemu szkolnictwa oraz nadzór nad szkołami. Zajmował się planami, projektami, reformowaniem, organizacją, programami, funduszami, kształceniem nauczycieli dla wszystkich typów i poziomów szkolnictwa. Starał się stworzyć nowoczesny, właściwie finansowany i funkcjonalny ustrój szkolny, który byłby dostępny i mógł zaspokoić potrzeby wszystkich warstw ludności. Szczególnie zasłużył się w organizowaniu wyższych uczelni warszawskich i był twórcą szkolnictwa zawodowego. Zaangażował się w tworzenie Szkoły Prawa Księstwa Warszawskiego (1808) i Szkoły Lekarskiej (1809), które stały się następnie wydziałami otwartego w 1816 r. Uniwersytetu Warszawskiego. Przez dwa lata (do 1818 r.) pełnił rolę nieformalnego rektora jako przewodniczący Rady Ogólnej organizującego się Uniwersytetu. Pracował nad utworzeniem w Warszawie politechniki: przygotowywał starannie kadrę dydaktyczną wysyłając młodzież naukowa na studia zagraniczne i rok po roku otwierając kolejne kursy Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego.Staszic był jednym z czołowych reformatorów i uczonych polskiego Oświecenia. Filozof, głoszący monistyczną koncepcję rozwoju świata. Działał na rzecz poprawy położenia chłopów, w 1812, w folwarku Jarosławiec (koło Uchań) założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie stając się tym samym prekursorem w dziedzinie spółdzielczości w Polsce Pod względem ideowym skłaniał się ku fizjokratyzmowi oraz panslawizmowi (szczególnie po 1815 roku). Był zwolennikiem gruntownych reform systemowych w I Rzeczypospolitej, w okresie Sejmu Wielkiego wspierał piórem zmiany przeprowadzane przez parlament. Od 1808 pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Przyjaciół Nauk, po 1818 założył Towarzystwo Rolnicze w Hrubieszowie. 1807-1812 członek Izby Edukacyjnej, od 1815 Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, członek Rady Stanu Królestwa Polskiego. Współorganizator szkoły uniwersyteckiej w Warszawie (1816) oraz Szkoły Akademiczno-Górniczej w Kielcach.Odegrał ważną rolę w rozwoju przemysłu, działając także jako geolog i badacz natury. Naśladował w ten sposób poniekąd dokonania swego rówieśnika: hrabiego Fryderyka Redena na Górnym Śląsku. W latach 1816-1824 pełnił funkcję dyrektora generalnego Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa Kongresowego. Przygotował wówczas plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Wznowił eksploatację węgla kamiennego ze złoża Reden na terenie obecnej Dąbrowy Górniczej. Z inicjatywy Staszica powstało wiele obiektów przemysłowych, m.in. pierwsze w Królestwie Polskim huty cynku (4 huty o wspólnej nazwie „Konstanty” – 1816-1822) oraz ośrodki hutnictwa żelaza.Był mecenasem i promotorem wynalazcy Abrahama Sterna.
Przy charakterystyce osiągnięć Staszica nie sposób pominąć jego twórczości literackiej, mimo że nie osiągnął w niej takich sukcesów jak w innych dziedzinach. Na polu literackim próbował sił już w okresie swej młodości, kiedy przetłumaczył poematy: Racina „O religii” oraz Woltera „O zapadnieniu Lizbony”. Największym przedsięwzięciem literackim Staszica, pisanym przez prawie trzydzieści lat życia był poemat „Ród ludzki”. Przedstawił on w nim swoją koncepcję dróg rozwoju społeczeństw ludzkich oraz mechanizmów rządzących historią. Dla utworu tego wybrał formę wierszowaną, ponieważ uważał że poezja łatwiej trafia do ludzi i tym samym wyrażone rymowanie słowem treści zostają szybciej przyswajane.Wśród mieszkańców Królestwa Kongresowego uchodził Staszic nie tylko za wzór pracowitości i zapału w realizacji podejmowanych zadań, ale również wielkiego filantropa, hojnego dla innych, sobie zaś skąpiącego na każdym kroku. Styl życia jaki prowadził obrósł z czasem w legendę, znaną także poza granicami kraju. Dowodem tego jest poświęcone mu opowiadanie Karola Dickensa. Opowiadano o Staszicu, że chodzi w „wytartym fraku” oraz że zadowala się bardzo skromnym wyżywieniem i starym „wysłużonym” powozem.Jedyną rozrywką Staszica był teatr, w którym prawie codziennie składał wizyty.Upływające lata wydawały się nie wywierać wpływu na aktywność publiczną Staszica. Po ukończeniu siedemdziesiątego roku życia był w dalszym ciągu żywotny i ruchliwy, a zarazem bardzo pracowity i wierny ideałom człowieka Oświecenia, interesującym się wszystkim co działo się dookoła. Stąd też jego nagła choroba w początkach 1826 roku była poniekąd dla opinii publicznej zaskoczeniem.Został pochowany na terenie należącego do Wyższego Metropolitalnego Seminarium Duchownego kościoła pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w parafii bł. Edwarda Detkensa (dawny kościół Kamedułów), znajdującego się na warszawskich Bielanach przy ul. Dewajtis 3. W pogrzebie duchownego uczestniczyło 14 tysięcy Warszawiaków. Zgodnie z ostatnia wolą zmarłego część jego majątku – 800 tys. zł została podzielona po 200 tys. zł między fundusze założycielskie domu zarobkowego dla ubogich i Szpitala Dzieciątka Jezus, a reszta na pomnik Mikołaja Kopernika, Instytut Głuchoniemych i Szpital Marcinkanek. Przez niemal cztery lata po śmierci Staszica jego grób był miejscem spotkań warszawskiej młodzieży i członków ruchów patriotycznych.